Dijitalleşme bir teknoloji meselesi değil, bir inanç meselesi

Arıkan Automotive, 2016'da yeni fabrikasına taşınırken tezgâhtan anlık veri almanın gerekliliğini fark edip MES sistemine yatırım yaptı. Bugün Ford'dan Toyota'ya, Audi'den Stellantis'e kadar tüm OEM'lerden gelen programları EDI ile insan eli değmeden işliyor. TAYSAD Dijital Dönüşüm Çalışma Grubu Lideri Ahmet Arıkan'a göre asıl sorun teknoloji değil: "Dijitalleşmede kritik eşik ne yazık ki hâlâ karar vericilerin kendisi."

Ahmet Arıkan

Arıkan Automotive

Genel Müdürü

TAYSAD Yönetim Kurulu Üyesi

Dijital Dönüşüm Çalışma Grubu Lideri

Arıkan Automotive olarak dijital dönüşüm yolculuğumuz 2016 yılında, yeni fabrikamıza taşındığımız dönemde başladı. Toyota ve Fiat'ın yeni projeleri devreye girerken adetler arttı, parçalar karmaşıklaştı; bunları anlık olarak tezgâhtan veri alarak yönetebileceğimizi fark ettik ve o dönemde MES sistemine yatırım yaparak yıllar içinde çok daha görsel hale getirdik.

Bugün hemen hemen tüm OEM'lerle çalışıyoruz: Ford, Volvo, Toyota, Seat, Stellantis, Audi. Bu firmaların tamamından her gün EDI ile üretim programlarını otomatik olarak alıyor, bunları ERP üzerinden insan eli değmeden MRP'de çalıştırıyoruz. 60'tan fazla üretim tezgâhındaki ekranlara sıralı iş emri akıtıyoruz. Aynı süreçte tedarik sanayilerimize de üretim planını gönderiyoruz — artık onlar da tıpkı ana sanayi gibi Arıkan'ın Web EDI'sine bağlanıp tüm programları görüyor ve buna göre üretim yapıyorlar.

Fabrikayı sürekli, kesintisiz ve anlık olarak dinliyoruz. Tüm tezgâhlarımızda veri toplama sistemleri ve sensörler var; duruş sürelerini, kayıp zamanları, kalite ya da bakım için harcanan süreyi tutuyor ve bunları maliyetlendiriyoruz.

Bu yatırımların ilk sonucu stoklarımızda görüldü. Girişten sevk ambarına kadar tüm alanlarda stok doğruluğumuzu yüzde 99'lara kadar iyileştirdik. Fabrika genelinde verimlilik (OEE) yüzde 78'lere yükseldi; artık neden durduğumuzu anlık olarak biliyoruz ve sürekli Kaizen yaparak bu süreçleri geliştiriyoruz. Montaj hatlarını besleyen tüm forklift ve dolly gibi araçlarımızda dijital ekranlar var; hatlardan talep edilen ya da elektronik kanban'dan açılan her malzeme bu ekranlara doğrudan düşüyor.

Dijital dönüşüm sürecinde doğru partner firma ve firma içindeki ekip çok önemli. Bu işin ilk kuralı, tezgâhlardan yerinde ve anında veri almak — manuel işlenen hiçbir veri güvenli değil. Ama en önemlisi, üst yönetimin dijital dönüşüme gerçekten inanması.

Dijitalleşme ile birlikte veri güvenliği de kritik hale geliyor. Veri toplama sistemimizi dışarıdan ulaşılamaz hale getirdik, şirket içinde çok sıkı kurallarımız var. TISAX ve ISO 27001 sertifikasyonu için son aşamadayız. Ayrıca global ölçekli bir firmaya veri sızıntı testi de yaptırdık ve çıkan sonuçlara göre güvenlik önlemlerimizi güncelledik.

Veri toplama sisteminde çalışanlarımızın yetkinliğini artırmak da bir o kadar önemli. Öncelikle mevcut sistemi nasıl kullanacaklarını anlatıyoruz; topladığımız verilerle neler yapabileceklerini gösteriyoruz. Bundan sonraki ihtiyacımız ise bu verileri yapay zekâ ile yorumlayabilmek — talep tahmini de olabilir, arıza tahmini de. Bir kalıbın, robotun ya da tezgâhın ne zaman arıza yapacağını önceden bilmek artık kritik bir yetkinlik.

Önümüzdeki yıllarda Arıkan'ın yatırım yapacağı ve kabiliyetini en çok artıracağı alan yapay zekâ olacak; gelecekte tüm beyaz yaka çalışanlar, bugün Excel kullanmak zorunda oldukları gibi yapay zekâyı da kullanmak zorunda kalacak.

Dijitalleşmede kritik eşik ne yazık ki hâlâ patronlar, yani karar vericiler. Türkiye'deki şirketlerin çoğu hâlâ patron şirketi. Bir patron 100 bin euroya yeni bir tezgâh satın alabiliyor, ama dijitalleşme ya da veri toplama sistemine bu kadar hızlı karar veremiyor. Arıkan'daki dijital dönüşüm sistemini görmeye firmalar geliyor, ama gelenler genelde bilgi işlem müdürleri ya da dijital dönüşüm liderleri oluyor. Bu sistemi kurmak, işletmek ya da verimliliğini görmek bu yöneticilerin işi değil, karar veren patron, yönetim kurulu üyesi ya da genel müdürlerin işi. Bence sektörün en büyük sorunu tam olarak bu.